Türkiye Florası

PROJE HAKKINDA DİZİN ANAHTAR SİLSİLE HERBARYUM TERİMLER BİBLİYOGRAFYA YAZIM KURALLARI

Dryopteris Adans. Fam. Pl. 2:20, (1763)
Pilunç Türk. Bitkileri List. (2012)
 
Yazar: Mehtap Öztekin
Ressam: Canan Atay, Nesrin Yıldırım
 
Taksonun;
Kategorisi Cins
Adı Dryopteris
Yazarı Adans.
Künyesi Fam. Pl. 2:20, (1763)
[kor. ad / nom. cons.]
Türkçe adı Pilunç
Türkçe ad künyesi Türk. Bitkileri List. (2012)
 
Tip:
Tip tür: D. filix-mas (L.) Schott, (baz.: Polypodium filix-mas L.).
 
Betim:
Yükselici veya dik, nadiren sürünücü, genellikle kalın, eski yaprakların kalıntılarıyla örtülü, pullu, sık dallanmış gövdeli karasal eğreltilerdir. Pullar genellikle kalın, koyu esmer ilâ açık kahverengi. Fırontlar rozetsi; petiyol kısa, iyi gelişmiş, en azından tabanda pullu; petiyol ve eksenler adaksiyalda oluklu. Aya teleksi-az teleksi ilâ dört teleksi, nadiren basit ya da tek teleksi, üçgensi, dikdörtgensi veya mızraksı, çoğunlukla otsu; aya iki teleksiden daha az ise telek genellikle yarısapsız; üstteki telek, telekçik, vb. dereceli olarak indirgenmiş ve birleşmiş, veya bazı basit teleksi türlerde terminal telek şeklinde biçimlenmiş; parçalar nadiren tabanda asimetrik veya öndeki (yukarı doğru olan) yarıkulaksı, sıklıkla birleşik ve dekürentsi; kenarlar tam, dişli; dişler küt veya benekli tüylü; ucu genellikle kılçıklı veya benekli tüylü; telekçik yüzeyi çıplak veya çeşitli şekillerde pullu, eksenli ve geniş damarlı, çoğunlukla salgılı; pullar bazen çok dar ve tüy-benzeri veya bazen kabarcıklı. Telek ve telekçik eksenleri ya da ortadamarları yer yer oluklu ya da değil. Soruslar fırontun bazen sadece üst yarısında, bazen daha aşağılarda bulunabilir. Soruslar dairesel, fırontun alt yüzünde, böbreksi ilâ yüreksi; induzyum salgılı, bazen dökülücü veya kalıcı, sıklıkla dışbükey. Sporlar elips şeklinde, uzun katlanmış veya kısa şişkinleşmiş sivilceli, yüzeyi az buruşuk, kirpimsi veya dikencikli.
 
Yayılış:
Dünyadaki bazı türlerinde basit teleksi veya terminal telek şeklinde biçimlenmiş yapraklar mevcuttur. Yakl. 225 türü vardır. Taksonomisi melezleşme, allopoliployidi gibi sebeplerle çok karmaşıktır. Yarı kozmopolit olan pilunç cinsi alçak rakımlı tropiklerde nadirdir veya hiç bulunmaz. Çoğu türler ormanlarda ve açık vejetasyon tiplerinde, bazen kaya üzerinde, sıklıkla dağlık alanlarda yayılır. O., GD. ve D. Asya’nın soğuk ılıman ilâ sıcak ılıman bölgelerinde az türü vardır. G. Afrika ve Hawaii Adalarının dağlık kısımlarında iyi temsil edilir. Avustralya’da bazı türleri vardır; fakat Yeni Zelanda hiç türü yoktur. Genel olarak Kuzey Yarımküre’nin ılıman bölgelerinde yayılış gösterir (Hyde et all, 1969).
 
Teşhis Anahtarı:
1- Aya bir veya iki teleksi 2- Petiyol ile aya yaklaşık eşit uzunlukta 3- Fıront pulları koyu veya açık kahverengi, ortası şaç şeklinde çizgili; aya dikdörtgensi-mızraksı ilâ mızraksı veya nadiren yumurtamsı-dikdörtgensi, parlak sarımsı-yeşil 7- carthusiana / pilunç 3- Fıront pulları paslı-kahverengi, ortası çizgisiz; aya üçgensi ilâ yumurtamsı-mızraksı, üst yüz parlak yeşil, alt yüz açık yeşil 6- aemula / ayıdöşeği 2- Petiyol ayanın yaklaşık yarısı kadar uzunlukta veya daha kısa ya da nadiren ayadan uzun, ama hiçbir zaman petiyol ve aya eşit uzunlukta değil 4- Fırontun herhangi bir bölgesi salgı tüylü veya salgı noktalı 5- Petiyol üzerindeki pulların ortası saç şeklinde çizgili 6- Telekçikler karşılıklı; ayanın üst yüzü donuk, alt yüzü açık yeşil 11- submontana / dağ piluncu 6- Telekçikler almaşlı; ayanın üst yüzü koyu, alt yüzü açık yeşil 5- dilatata / ayu piluncu 5- Petiyol üzerindeki pulların ortası çizgisiz 4- raddeana / solucaneğreltisi 4- Fırontun hiç bir bölgesi salgılı değil 7- Fıront bir teleksi 8- Teleklerin eksene birleşme noktaları siyahımsı lekeli; petiyol pulları şeritsi-mızraksı ilâ yüreksi 9- pseudomas / yayla piluncu 8- Teleklerin eksene birleşme noktaları lekeli değil; petiyol pulları şeritsi-mızraksı ilâ yumurtamsı-mızraksı 1- filix-mas / erkekeğrelti 7- Fıront iki teleksi 9- Petiyol ayanın yarısı kadar veya bazen daha uzun; aya derimsi, koyu yeşil 2- affinis / aslanyatağı 9- Petiyol ayanın genellikle yarısından kısa; aya yumuşak dokulu, genellikle açık yeşil, alt yüz daha açık yeşil 3- caucasica / kafkas piluncu 1- Aya en az üç teleksi 10- Telekler simetrik; telekçikler kiremitvari dizilişli 10- remota / çayır piluncu 10- Telekler simetrisiz; telekçikler kiremitvari dizilişli değil 11- Petiyol pulları sipsivri, açık kahverengi 8- expansa / parpa piluncu 11- Petiyol pulları sipsivri değil, kahverengi 4- raddeana / solucaneğreltisi
 
 
Yayınlar:
  • Fraser-Jenkins, C.R. (1979). A new name for a European Dryopteris. Fern Gaz. 12(1): 56.
  • Fraser-Jenkins, C.R. (1980). Dryopteris affinis: a new treatment for a complex species in the European Pteridophyte flora. Willdenowia 10(1): 110.
  • Fuchs, H.P. (1958). Identification et validité du Polypodium pterioides Lamarck. Bull. Soc. Bot. France 105(7-8): 339.
  • Hohenacker, R.F. (1833). Enumeratio plantarum Elizabethopolensi et in provencia Karabach sponte nascentium, quas collegit R.Fr. Hohenasker. Bull. Soc. Imp. Naturalistes Moscou 6: 210-261.
  • Kuntze, O. (1891). Revisio Generum Plantarum. Leges Nomenclaturae Internationales cum Enumeratione Plantarum Exoticarum in Itinere Mundi Collectarum, Pars II. Paris.
  • Nardi, E. ve Tommei, A. (1976). Osservazioni biosistematiche sul genere “Polypodium” L. in Italia. Webbia 30: 219-256.
  • Nardi, E. (1977). Commentaria pteridologica. I. De nonnulis filicibus palaeomediterraneae regionis. Webbia 32(1): 95-100.
  • Widén, C.-J., Fraser-Jenkins, C., Reichstein, T., Gibby, M. ve Sarvela, J. (1996). Phloroglucinol derivatives in Dryopteris sect. Fibrillosae and related taxa (Pteridophyta, Dryopteridaceae). Ann. Bot. Fenn. 33: 73.
  • Coşkun, M. (1978). Türkiye’de Yetişen Dryopteris ve Asplenium Türleri Üzerine Farmasötik Botanik Yönünden Araştırmalar. Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Farmakognozi ve Farmasötik Botanik Kürsüsü Doktora Tezi, Ankara.
  • Fomin, A. (1911). Übersicht der Dryopteris - Arten im Kaukasus. Monit. Jard. Bot. Tiflis 20(2): 49.
  • Fraser-Jenkins, C.R. ve Corley, H.V. (1972). Dryopteris caucasica – An ancestral diploid in the male fern Aggregate. Brit. Fern Gaz. 10(5): 221-224.
  • Fraser-Jenkins, C.R. ve Jermy, A.C. (1977). Nomenclatural notes on Dryopteris: 2. Two hitherto unnamed hybrids of Dryopteris expansa. Fern Gaz. 11:(5): 338-339.
  • Fraser-Jenkins, C.R. (1977). Three species in Dryopteris villarii aggregate (Pteridophyta, Aspidiaceae). Candollea 32(2): 305-319.
  •  
     
    Kitabın bu bölümüne atıf
  • Mehtap Öztekin (2018). Dryopteris. Şu eserde: Güner, A., Kandemir, A., Menemen, Y., Yıldırım, H., Aslan, S., Ekşi, G., Güner, I. ve Çimen, A.Ö. (edlr.). Resimli Türkiye Florası 2: 00-00. ANG Vakfı Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Yayınları. İstanbul.
  • Kitaba atıf
  • Güner, A., Kandemir, A., Menemen, Y., Yıldırım, H., Aslan, S., Ekşi, G., Güner, I. ve Çimen, A.Ö. (edlr.) (2018). Resimli Türkiye Florası, Cilt 2. ANG Vakfı Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Yayınları. İstanbul.
  • Veb referans
  • URL# http://turkiyebitkileri.com.tr/?GET=466F45Y78KG

  • ANASAYFA          İLETİŞİM          KAYNAKÇA

    Elektronik Türkiye Florası Projesi ANG Vakfı tarafından desteklenmektedir.