Türkiye Florası

PROJE HAKKINDA DİZİN ANAHTAR SİLSİLE HERBARYUM TERİMLER BİBLİYOGRAFYA YAZIM KURALLARI

Arum L. Spec. Pl. 2: 964 (1753).
Yılanyastığı Türk. Bitkileri List.s. 86 (2012).
 
Yazar: Hasan Yıldırım
Ressam: Gürol Aytepe, Naile Akın Sevim
 
Taksonun;
Kategorisi Cins
Adı Arum
Yazarı L.
Künyesi Spec. Pl. 2: 964 (1753).
Türkçe adı Yılanyastığı
Türkçe ad künyesi Türk. Bitkileri List.s. 86 (2012).
 
Tip:
Lektotip tür: A. maculatum L.
 
Sinonimleri:
Aron Adans., Fam. Pl. 2: 470 (1763), [fark. telf./ orth. var.].
Gymnomesium Schott, Oesterr. Bot. Wochenbl. 5: 17 (1855).
 
Betim:
Çokyıllık yumrulu bitkiler. Yumrular dik veya yatay, disk şeklinde veya uzamış rizom-yumru şeklinde. Yapraklar distih dizilişli, 3-6 adet, saplı. Yaprak ayası yüreksi, oksu ya da tebersi; taban parçaları iyi gelişmiş ya da yok. Çiçekdurumu pis veya hoş kokulu ya da kokusuz. Sıpata aya ile tüpten oluşur; tüp dikdörtgensi-silindirik, bazen göbekli, uca doğru büzülür, kenarları serbest; sıpata ayası şeritsi-mızraksı, mızraksı, eliptik ilâ yumurtamsı-eliptik, dik, miğfersi, geriye ya da öne kıvrık. Koçan pürüzsüz; apendaj silindirik ilâ çomaksı, bazen kalın, sapsız ilâ uzun saplı. Sitaminotlar, erkek çiçeklere birleşik ya da ayrık, çoğunlukla iyi gelişmiş, nadiren oldukça indirgenmiş ya da yok, ipliksi ya da bizsi; tabanı şişkin ilâ basık konimsi, nadiren şişkin değil, pürüzsüz ya da sivilceli. Erkek çiçek bölgesi silindirik, dikdörtgensi ya da küremsi; erkek çiçekler sapsız, serbest, herbiri 2-4 anterli; anterler boyuna yarılarak ya da uca yakın bir delikle açılır. Pistilotlar dişi çiçeklere birleşik ya da ayrık, iyi gelişmiş ya da bulunmaz; pistilotlar ipliksi, kılçıksı ya da bizsi; tabanı şişkin ilâ basık üçgenimsi, nadiren şişkin değil, pürüzsüz ya da sivilceli. Dişi çiçek bölgesi silindirik; dişi çiçekler sapsız; yumurtalık tek odacıklı, çok tohum taslaklı; sitigma sivilceli; Meyvedurumu silindirik küme; birkaç tohumlu, sulu, armudumsu ilâ küremsi, üzümsü meyveli; tohum yumurtamsı ilâ küremsi, tohum gömleği derimsi, ağsı.
 
Yayılış:
Güneyde Azor Takımadaları’ndan kuzeyde Norveç’in güneyine, Avrupa, Türkiye, Rusya ve Çin sınırına kadar, Afganistan, Ortadoğu ülkeleri ve Akdeniz havzasında yayılış gösterir. Toplamda 25-30 civarında türe sahiptir.
 
Teşhis Anahtarı:
1- Yumru boyu eninden uzun, rizomsu-yumru şeklinde 2- Sıpata iç yüzeyinin tamamı açık ilâ koyu mor 6- sintenisii / kıbrıs yılanyastığı 2- Sıpata iç yüzeyi beyazımsı sarı ilâ açık yeşil, nadiren hafifçe mor 3- Koçan sıpata ayasının 3/4’ü ilâ hemen hemen sıpata boyunda 3- concinnatum / yılanyarpuzu 3- Koçan sıpata ayasının en çok yarısı boyunda 4- Apendaj ve anterler mor 1- maculatum / yılanekmeği 4- Apendaj ve anterler sarı 2- italicum / domuzlahanası 1- Yumru boyu eninden kısa ya da hemen hemen aynı boyda, disk ilâ küremsi-disk şeklinde 5- Sıpata tüpünün iç yüzeyi tamamen mor 6- Çiçekdurumu sapı yaprak saplarından uzun; sıpata iç yüzeyi üst kısımlarda koyu mor; yumurtalıklar küremsi 10- euxinum / nivik 6- Çiçekdurumu sapı yaprak saplarından kısa; sıpata iç yüzeyi uçta hafifçe şerit halinde açık mor veya değil; yumurtalıklar dikdörtgensi 11- hygrophilum / ayımarlı 5- Sıpata tüpünün iç yüzeyi beyazımsı, açık sarı veya açık yeşil, bazen tepede mor bir şeritli, fakat asla tamamen mor değil 7- Çiçekdurumu sapı, yaprak saplarından uzun 8- Sitaminot ve pistilotlar genellikle yok, nadiren olsa bile birkaç tane; çiçekdurumu hoş, limonsu kokulu 12- creticum / adamancarı 8- Sitaminot ve pistilotlar her zaman çok sayıda mevcut; çiçekdurumu kokusuz 9- Apendaj kalın silindrik ilâ konimsi-silindrik, 4-29 cm × 6-15 mm; sıpata 11-45 cm boyunda 8- rupicola / dağsorsalı 9- Apendaj ince silindrik, bazen uçta hafifçe çomaksı, 1,5-3 cm × 2-3 mm; sıpata 7-13 cm boyunda 9- cylindraceum / bilakama 7- Çiçekdurumu sapı yaprak saplarından kısa veya eşit 10- Apendaj az ya da çok belirgin çomaksı; apendaj sapı belirgin, 1-3 cm 5- orientale / yaldıran 10- Apendaj silindirimsi, nadiren hafifçe çomaksı ilâ çomaksı-silindirik; hemen hemen sapsız 11- Sıpata ayası iç yüzeyi az veya çok mor benekli 7- dioscoridis / tirşikpancarı 11- Sıpata ayası iç yüzeyinde mor benekli değil 12- Sıpata ayasının iç yüzeyi tamamen açık ilâ koyu mor, bazen üst yarısı ilâ uca yakın açık sarımsı-yeşil 7- dioscoridis / tirşikpancarı 12- Sıpata ayası iç yüzeyi beyazımsı, sarımsı veya yeşilimsi, nadiren kenarda hafifçe mor şeritli 13- Sitaminot ve pistilotlar genellikle yok, nadiren olsa bile birkaç tane; çiçek durumu hoş, limonsu kokulu 12- creticum / adamancarı 13- Sitaminot ve pistilotlar her zaman mevcut ve oldukça yoğun; çiçekdurumu kokusuz veya yoğun gübre ve leş kokulu 14- Koçan sıpata ayasının yarısından uzun; apendaj eni 4-12 mm 7- dioscoridis / tirşikpancarı 14- Koçan sıpata ayasının yarısından kısa; apendaj eni 2-3 mm 15- Apendaj ince silindrik bazen uçta hafifçe çomaksı, 1,5-3 cm × 2-3 mm; sıpata 7-13 cm boyunda; çiçek durumu kokusuz 9- cylindraceum / bilakama 15- Apendaj uzamış-silindrik, nadiren uçta hafifçe çomaksı, 4,5-7 × 2-3 m; sıpata 13-20 cm boyunda; çiçek durumu hayvan gübresi kokulu 4- megobrebi / kabarcık
 
Diğer:
Morfolojik olarak çok sorunludur. Popülasyonlar tek tek ele alındığında bir çok yeni taksonun betimlenmesine neden olmaktadır. Çok fazla sinonime sahip oluşu bu cinsin ne kadar polimorfik bir yapıya sahip oluşunun kanıtıdır. Sıpata ayasının iç yüzey rengi bazı türlerde (A. creticum[adamancarı], A. euxinum [nivik], A. hygrophilum[ayımarlı], v.b.) sabit iken bazı türlerde oldukça değişkendir (A. dioscoridis[tirşikpancarı] ve A. orientale [yaldıran]). Koçan öğelerinden özellikle apendaj kısmı, boyut, şekil ve renk bakımından bazı taksonlarda sabitken bazı taksonlarda (özellikle A. orientale) oldukça yüksek çeşitliliğe sahiptir. Koçan üzerinde yeralan siteril, dişi ve erkek çiçekler’in özellikle renklenmeleri önemli ayırt edici karakterlerdir; fakat bunların koçan üzerinde kapladıkları alan ve sayıları çoğu türde varyasyon gösterir. Sınıflandırmada kullanılan önemli ve kararlı bir karakter yumru yapısıdır. Yumru yapısı ya rizomsu şekilli veya basık disk şeklindedir. Toprak konumuna görede yatay veya dikey bir duruş sergiler. Yine de bazı popülasyonlarda (özellikle A. maculatum’un [yılanekmeği] İstanbul popülasyonları) ara geçiş formları bulunur. Çiçekdurumu sapının yaprak seviyesini geçip geçmemesi de genelde kararlı olsa da, bazı türlerde çok tutarlı bir karakter olarak karşımıza çıkmamaktadır.
 
 
Yayınlar:
  • Blume, C.L. (1836). Arum. Rumphia 1: 116-119.
  • Boyce, P. C. (1993). The Genus Arum. Royal Botanic Gardens, Kew, HMSO, Londra.
  • Clusius, C. (1601). Rariorum Plantarum Historia 4: 73, t. 49, Antwerp.
  • Engler, A. (1879). Arum. Şu eserde: de Candolle, A. ve C. Monog. Phanerog. 2: 580-597.
  • Jeanine, L., Johannes, S., Isabella, U., Tamara, K., Marcus, C.S. ve Bill, S.H. (2010). Molecular phylogeny of the genus Arum (Araceae) inferred from multi-locus sequence data and AFLPs. Taxon 59 (2); 405-415.
  • Linz, J., Stökl, J., Urru, I., Krügel, T., Stensmyr, M.C. ve Hansson, B.S. (2010). Molecular phylogeny of the genus Arum (Araceae) inferred from multi-locus sequence data and AFLPs. Taxon 59(2): 405-415.
  •  
     
    Kitabın bu bölümüne atıf
  • Hasan Yıldırım (2018). Arum. Şu eserde: Güner, A., Kandemir, A., Menemen, Y., Yıldırım, H., Aslan, S., Ekşi, G., Güner, I. ve Çimen, A.Ö. (edlr.). Resimli Türkiye Florası 2: 00-00. ANG Vakfı Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Yayınları. İstanbul.
  • Kitaba atıf
  • Güner, A., Kandemir, A., Menemen, Y., Yıldırım, H., Aslan, S., Ekşi, G., Güner, I. ve Çimen, A.Ö. (edlr.) (2018). Resimli Türkiye Florası, Cilt 2. ANG Vakfı Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Yayınları. İstanbul.
  • Veb referans
  • URL# http://turkiyebitkileri.com.tr/?GET=673F45Y78KG

  • ANASAYFA          İLETİŞİM          KAYNAKÇA

    Elektronik Türkiye Florası Projesi ANG Vakfı tarafından desteklenmektedir.