Türkiye Florası

PROJE HAKKINDA DİZİN ANAHTAR SİLSİLE HERBARYUM TERİMLER BİBLİYOGRAFYA YAZIM KURALLARI

Fritillaria L. Sp. Pl. 1: 303 (1753).
Terslâle Türk. Bitkileri List., s. 604 (2012).
 
Yazar: Mehtap Tekşen
Ressam: Golshan Zare, Günseli Döllük, Gürol Aytepe, Minoo Pourhassan, Şükran Kırcı
 
Taksonun;
Kategorisi Cins
Adı Fritillaria
Yazarı L.
Künyesi Sp. Pl. 1: 303 (1753).
Türkçe adı Terslâle
Türkçe ad künyesi Türk. Bitkileri List., s. 604 (2012).
 
Tip:
Lektotip tür: F. meleagris L.
 
Betim:
Soğanlı, küme oluşturmayan, çokyıllık bitkiler. Soğan, küremsi, yumurtamsı, tersyumurtamsı, iğ şeklinde ya da nadiren birleşmiş iki böbrek tanesi şeklinde; soğan pulları az sayıda, genellikle soğanın büyümesiyle görünmeyen ince, şeffaf tunikalı. Taban yaprağı 1 tane, gövde oluşmadan önce veya nadiren çiçeklenmeden önce kurur. Gövde dik, basit, yapraklı; tabanda ve alt yaprakların etrafında yüzeyi sivilceli veya pürüzsüz. Yapraklar dairesel, karşılıklı veya almaşlı. Bırakte yaprakları çoğunlukla 1-4 tane veya daha çok. Çiçekdurumu tek veya şemsiye ya da salkım; çiçekler sarkık, nadiren dik veya karşıya dönük. Perigon dar veya geniş çansı, konik veya tabaksı; tepaller düz renkli veya damalı, bazen boyuna çizgili, uçta bir demet kısa tüylü. Balözü bezleri belirgin, tabanda veya tepallerin bükülme noktasında. Filâmentler sivilceli veya pürüzsüz; anterler filâmente tabandan bağlı, sarı veya mor, bazen açılmadan önce sarı açıldıktan sonra mor. Sitilus bölünmemiş, 3 parçalı veya uçta 3 loplu; yüzeyi sivilceli veya pürüzsüz; dökülücü; sitigma dümdüz, top başlı veya çomaksı. Meyve bölmeli kapsül; kapsül dik, dikdörtgenimsi, yumurtamsı ilâ yumurtamsı-mızraksı, tersyumurtamsı, tabanı kamamsı, bazen saplı, tepesi kesik, bazen boyuna 6 kanatlıdır. Tohumlar çok sayıda, her bölmede iki sıra halinde dizilmiş, yassı, dairesel ilâ yumurtamsı. Tohum kabuğu açık ilâ koyu kahverengi, yüzeyi ağsı-peteksi ilâ peteksi.
 
Yayılış:
Fritillaria (Terslâle) cinsi Kuzey Yarıküre’nin ılıman bölgelerinde, Alaska’dan Kuzeybatı Meksika’ya, O. ve G. Avrupa, Akdeniz çevresi, KB., KD. ve G. Asya hariç Asyanın diğer bölgeleri ve KB. Afrika’da yaklaşık 140 kadar tür ile temsil edilmektedir. Türkiye’de ise 43 tür ile temsil edilir ve bunların 21’i endemiktir.
 
Teşhis Anahtarı:
1- Soğan en az 4 cm çapında; yaprak sayısı (10-)20-50; çiçekdurumu şemsiye veya salkım, nadiren tek, çiçek sayısı (1-)2-28 adet 2- Yaprak parlak yeşil; bırakte sayısı 10-20; çiçekdurumu şemsiye; çiçek turuncu veya kırmızı; perigon 40-55 mm boyunda 1- imperialis / ağlayangelin 2- Yaprak mumsu yeşil; bırakte 1 veya yok; çiçekdurumu salkım; çiçek mor, perigon 15-20 mm boyunda 2- persica / kırklâle 1- Soğan en fazla 3 cm çapında; yaprak sayısı 2-14; çiçek gövdenin ucunda 1-4 (-5) adet 3- Çiçek rengi içte ve dışta açık pembe ilâ morumsu pembe, 15- alburyana / pembelâle 3- Çiçek rengi sarı, yeşil ilâ kırmızı, mor ya da siyahımsı veya bu renklerle alacalı, şeritli, ama pembe değil 4- Perigon geniş çansı; balözü bezi çanın köşelerinde, tabandan en az 3 mm yukarıda 5- Balözü bezi şeritsi, genişliğinin en az 5 katı uzunlukta 6- Alt ve orta yapraklar karşılıklı veya üçlü öbekler halinde; sitilus sivilceli 14- straussii / ayaklılâle 6- Tüm yapraklar karşılıklı; sitilus pürüzsüz 7- Perigon morumsu-kahverengi, tepal uçta 1/4 veya 1/3’lik kısımda sarı, tepal damalı değil, nadiren perigon tamamen sarı; anterler açılmadan önce mor; tepaller kapsülün tabanında kalıcı 13- michailovskyi / sarıdudak 7- Perigon tamamı yeşil, içte ve dışta kahverengimsi-mor damalı desenli veya kahverengimsi-mor işaretli, şeritli; anterler her zaman sarı; tepaller kapsülün tabanında kalıcı değil 8- Yapraklar parlak yeşil; iç tepaller sivri uçlu 12- hakkarensis / hakkârilâlesi 8- Yapraklar mumsu yeşil; iç tepaller küt uçlu 9- Alt yaprakların boyu eninin 2,5-3 katı, yumurtamsı-mızraksı 10- crassifolia / boynubükük 9- Alt yaprakların boyu eninin 4-7 katı, şeritsi-mızraksı, eliptik 11- kurdica / bozlâle 5- Balözü bezi yuvarlak, yumurtamsı, yumurtamsı-mızraksı, mızraksı, genişliğinin en fazla 3 katı uzunlukta 10- Sitilus sivilceli 9- amana / maraşlâlesi 10- Sitilus pürüzsüz 11- Filâmentler sivilceli 12- Alt yapraklar karşılıklı veya hemen hemen karşılıklı; kapsül kanatlı 5- pontica / eğrilâle 12- Alt yapraklar almaşlı; kapsül kanatsız 13- Gövde alt yaprakların çevresinde sivilceli; yapraklar parlak yeşil 8- whittallii / çamlâlesi 13- Gövde pürüzsüz; yapraklar mumsu 14- Yapraklar 5-11 adet, şeritsi, 4-12 mm genişlikte 6- acmopetala / duguk 14- Yapraklar 4-7 adet, mızraksı, 10-30 mm genişlikte 7- wendelboi / sarı duguk 11- Filâmentler pürüzsüz 15- Yapraklar parlak yeşil; dış tepallerin ucu küt; balözü bezi 3-5 mm boyunda, yumurtamsı-mızraksı ilâ mızraksı 3- latifolia / yaylalâlesi 15- Yapraklar mumsu; dış tepallerin ucu sivri; balözü bezi 2-2,5 mm boyunda, yumurtamsı 4- aurea / damalılâle 4- Perigon dar çansı; balözü bezi tepallerin tabanında, tabandan en fazla 1 mm yukarıda 16- Perigon yeşil ilâ sarı 17- Sitilus pürüzsüz 18- Alt yapraklar karşılıklı veya hemen hemen karşılıklı; dış tepaller 16-26 mm boyunda; iç tepaller uçta küt; kapsül kanatlı 18- bithynica / delilâle 18- Alt yapraklar almaşlı; dış tepaller 25-35 mm boyunda; iç tepaller uçta sivri çıkıntılı; kapsül kanatsız 20- viridiflora / yeşillâle 17- Sitilus sivilceli 19- Perigon mumsu yeşil veya yeşil 20- Perigon yeşil; kapsül kanatsız 39- frankiorum / saplılâle 20- Perigon mumsu yeşil; kapsül kanatlı 21- Alt yaprakları almaşlı, şeritsi, şeritsi-mızraksı 16- platyptera / meşelâlesi 21- Alt yaprakları karşılıklı veya hemen hemen karşılıklı, tersmızraksı ilâ yumurtamsı 17- glaucoviridis / yaşlâle 19- Perigon yeşilimsi-sarı ilâ sarı 22- Balözü bezi siyahımsı-kahverengi ilâ yeşilimsi-kahverengi 23- Alt yapraklar geniş mızraksı ilâ geniş eliptik; perigon konimsi 29- serpenticola / özgelâle 23- Alt yapraklar şeritsi-mızraksı ilâ mızraksı; perigon çansı 24- Yapraklar mumsu; balözü bezi 1 × 0,5-1 mm, yumurtamsı; sitilus bölünmemiş ya da 3 loplu, loplar en çok 1 mm uzunluğunda 27- carica /bodursarı 24- Yapraklar parlak yeşil; balözü bezi 2-5,5 × 1-1,5 mm, şeritsi-mızraksı; sitilus 3 parçalı, parçalar 1-2 mm boyunda 30- minima / karlâlesi 22- Balözü bezi yeşil ilâ yeşilimsi 25- Yaprak sayısı 2-3 adet; alt yapraklar geniş yumurtamsı-mızraksı, geniş mızraksı, ters yumurtamsı, ters mızraksı, yumurtamsı-mızraksı, yumurtamsı 26- Tepaller parlak kanarya sarısı; sitilus tam 25- sibthorpiana / makilâlesi 26- Tepaller dışta yeşilimsi-sarı, içte sarı ilâ turuncumsu-sarı, tepal damarları belirgin, solduğu zaman koyu renkte; sitilus 3 loplu, loplar en çok 1 mm uzunluğunda 28- byfieldii / uzunlâle 25- Yaprak sayısı en az 4; alt yapraklar dar eliptik, şeritsi, şeritsi-mızraksı 27- Sitilus tam 28- Yaprak sayısı 5-12; yapraklar şeritsi; sitigma top başlı 23- forbesii / incelâle 28- Yaprak sayısı 4-5(-7); yapraklar dar eliptik, şeritsi-mızraksı; sitigma dümdüz 26- enginiana / enginlâlesi 27- Sitilus 3 loplu ya da 3 parçalı, parçalar 1-3 mm boyunda 29- Gövde yüzeyi alt kısımda sivilceli; perigon sarı 35- pinardii / mahçuplâle 29- Gövde pürüzsüz; perigon mumsu, yeşilimsi-sarı, solduğu zaman mor damarlı 24- mughlae / muğlalâlesi 16- Perigon kırmızı, kırmızımsı-kahverengi, mor, mor ve ucu sarı, yeşil veya mor şeritli 30- Perigon kırmızı, kırmızımsı-kahverengi veya mor ama ucu sarı değil 31- Yaprak parlak yeşil; gövde alt yaprakların çevresinde sivilceli 31- minuta / kınalılâle 31- Yaprak mumsu, mavimsi; gövde pürüzsüz 32- Sitilus ve filâmentler belirgin şekilde perigondan taşkın; iç tepaller en çok 4 mm eninde 33- baskilensis / baskillâlesi 32- Sitilus ve filâmentler perigonun içinde ya da hafifçe taşkın; iç tepaller en az 4 mm eninde 33- Perigon mor, seyrekçe açık renkli noktalı; filâment pürüzsüz 41- asumaniae / asumanlâlesi 33- Perigon deseni noktalı değil; filâment pürüzsüz ilâ seyrek sivilceli 34- Perigon dar, yuvarlak çansı, ağız kısmı daralmış; sitilus 9-17 mm boyunda 32- caucasica / kaflâlesi 34- Perigon dar çansı, ağız kısmı daralmamış; sitilus 4-10 mm boyunda 35- İç tepaller en az 12 mm eninde; sitilus pürüzsüz 42a- ozdemir-elmasii / haslâle 35- İç tepaller en çok10 mm eninde; sitilus sivilceli 36- Tüm yapraklar kanallı; alt yapraklar şeritsi 36- assyriaca / donuklâle 36- Tüm yapraklar yassı; alt yapraklar yumurtamsı-mızraksı ilâ şeritsi-mızraksı 34- armena / şarklâlesi 30- Perigon yeşil veya mor şeritli ya da mor ama ucu sarı 37- Perigon mor ve ucu sarı 38- Yapraklar parlak yeşil; balözü bezi kahverengi; sitilus 3-4 mm çapında 43- uva-vulpis / ayılâlesi 38- Yapraklar mumsu; balözü bezi yeşil; sitilus 1-2 mm çapında 35- pinardii / mahçuplâle 37- Perigon yeşil veya mor şeritli 39- Sitilus pürüzsüz 40- Sitilus 3 parçalı, parçalar 2-7 mm boyunda 42- latakiensis / karalâle 40- Sitilus tam 41- Alt yapraklar şeritsi, 5 mm’den daha dar ve kenarları içe kıvrık 22- fleischeriana / bozkırlâlesi 41- Alt yapraklar geniş tersmızraksı, tersyumurtamsı, dar mızraksı, eliptik, kaşıksı, geniş dikdörtgenimsi-mızraksı, 5 mm’den geniş ve kenarları düz 42- Bırakte 3 adet, dairesel; iç tepaller küt; kapsül kanatlı 43- Yaprak mumsu; sitigma dümdüz 18- bithynica / delilâle 43- Yaprak mumsu değil; sitigma top başlı 21- stribrnyi / gariplâle 42- Bırakte 1; iç tepaller sivri çıkıntılı; kapsül kanatsız 19- milasense / milâslâlesi 39- Sitilus sivilceli 44- Alt yapraklar mızraksı, eliptik-yumurtamsı, dar tersyumurtamsı 37- kittaniae / narinlâle 44- Alt yapraklar şeritsi 45- Sitilus 3 parçalı, parçalar 1 mm’den uzun 40- elwesii / sürmelilâle 45- Sitilus tam veya uçta 3 loblu, loblar 1 mm’den kısa 46- Anter siyah 38- melananthera / mutlâlesi 46- Anter sarı 22- fleischeriana / bozkırlâlesi
 
 
Yayınlar:
  • Advay, M., Tekşen, M. ve Maroofi, H. (2015). Fritillaria avromanica sp. nov. (Liliaceae) from Iran and notes on F. melananthera in Turkey. Nordic J. Bot. 33: 526-531.
  • Day, P.D., Berger, M., Hill, L., Fay, M.F., Leitch, A.R., Leitch, I.J. ve Kelly, L.J. (2014). Evolutionary relationships in the medicinally important genus Fritillaria L. (Liliaceae). Molec. Phylogen. Evol. 80: 11-19.
  • Rix, E.M. (2001). Fritillaria. A Revised Classification Together with an Updated List of Species. The Fritillaria Group of the Alpine Garden Society, Edinburgh.
  • Tekşen, M. ve Aytaç, Z. (2011). The revision of Fritillaria L. (Liliaceae) genus in the Mediterranean region (Turkey). Turkish J. Bot. 35: 447-478.
  • Tekşen, M. ve Aytaç, Z. (2014). The revision of Fritillaria L. (Liliaceae) genus in the regions in Turkey, except the Mediterranean Region. Res. J. Biol. Sci. 9: 34-51.
  •  
     
    Kitabın bu bölümüne atıf
  • Mehtap Tekşen (2018). Fritillaria. Şu eserde: Güner, A., Kandemir, A., Menemen, Y., Yıldırım, H., Aslan, S., Ekşi, G., Güner, I. ve Çimen, A.Ö. (edlr.). Resimli Türkiye Florası 2: 00-00. ANG Vakfı Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Yayınları. İstanbul.
  • Kitaba atıf
  • Güner, A., Kandemir, A., Menemen, Y., Yıldırım, H., Aslan, S., Ekşi, G., Güner, I. ve Çimen, A.Ö. (edlr.) (2018). Resimli Türkiye Florası, Cilt 2. ANG Vakfı Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Yayınları. İstanbul.
  • Veb referans
  • URL# http://turkiyebitkileri.com.tr/?GET=840F45Y78KG

  • ANASAYFA          İLETİŞİM          KAYNAKÇA

    Elektronik Türkiye Florası Projesi ANG Vakfı tarafından desteklenmektedir.